O─×UR PEN PVC & AL├ťM─░NYUM PENCERE VE KAPI S─░STEMLER─░

Memleketimiz Mardin’in Tarihi

4 ┼×ubat 2013, Pazartesi, 12:11 | Mardin | 6.667 g├Âr├╝nt├╝leme | 0 yorum

Kurulu┼ču:

┬áMardin’in ne zaman ve kimler taraf─▒ndan kuruldu─ču kesin olarak bilinmiyorsa da kurulu┼ču eski yak─▒n do─ču tarihine g├Âre Subariler zaman─▒na kadar dayanmaktad─▒r. Alman Arkeologu Baron Marva Oppenheim’in 1911-1929 y─▒llar─▒ aras─▒nda yapt─▒─č─▒ kaz─▒lardan elde edilen sonu├žlara g├Âre: Subariler’in Mezopotamya da (M├ľ.4500- 3500) ya┼čad─▒klar─▒n─▒ bu tespite sebep olarak da S├╝mer ve Babil katlar─▒ aras─▒nda bulduklar─▒ kiremitleri g├Âstermi┼čtir. G─▒rnavaz ├Ârenyerinde 1932 y─▒l─▒nda ba┼člay─▒p 1991 y─▒l─▒na kadar s├╝rd├╝r├╝len Arkeolojik kaz─▒ ve ara┼čt─▒rmalar sonucunda G─▒rnavaz’─▒n M├ľ.4000′den M.├ľ 7. y├╝zy─▒la kadar s├╝rekli olarak yerle┼čme alan─▒ oldu─ču anla┼č─▒lmaktad─▒r. M├ľ.4000 sonlar─▒na tarihlenen Ge├ž Uruk Devri, G─▒rnavaz kal─▒nt─▒lar─▒n─▒n en alt k├╝lt├╝r tabakas─▒n─▒ olu┼čturmaktad─▒r. Bu K├╝lt├╝r tabakas─▒n─▒n ├╝zerinde yer alan Er Hanedanlar Devri Mimari tabakalar─▒ daha ├žok ├Âl├╝ g├Âmme adetleri a├ž─▒s─▒ndan ara┼čt─▒r─▒lm─▒┼č ve de─čerlendirilmi┼čtir. Tespit edilen mezarlara g├Âre ├Âl├╝ler bu devirde eski Mezopotamya geleneklerine g├Âre a├ž─▒lan ├žukurlara dizler kar─▒nlar─▒na ├žekik olarak yat─▒r─▒lmakta daha sonra yak─▒lan hafif ate┼čle manevi temizlik sa─članarak d├╝nyevi ili┼čkiler kesilip ├žukurlar kapat─▒lmaktad─▒r. Mezar i├žinde ┼čahsi e┼čya olarak metal silahlar, Metal s├╝s e┼čyalar─▒ ve m├╝h├╝rler k├╝lt ve seramik kap ├Ârnekleri ├žok say─▒da tespit edilmi┼čtir.

Mardin'den Bir Manzara

Mardin’den Bir Manzara

 

Ad─▒:

┬á┼×ehir hakk─▒ndaki en eski tarihi belgeye M.├ľ. 1305ÔÇô1274 y─▒llar─▒nda I.Adad Nariri y─▒llar─▒nda rastlan─▒r. Mardin ad─▒yla ilgili pek ├žok s├Âylenti vard─▒r. Bunlardan biri MardinÔÇÖin kelime anlam─▒n─▒n ÔÇśkaleÔÇÖ oldu─čudur. Bu ad─▒n MardinÔÇÖe verilme nedeninin MardinÔÇÖde bir├žok kalenin bulunmas─▒d─▒r. Bu kaleler: Mardin Kalesi, K─▒z Kalesi (Kal─▒tmara), Arur Kalesi, Erdeme┼čt Kaleleridir. Hammer tarihine dayanan farkl─▒ bir s├Âylenti ise Pers Kral─▒ Arde┼čir buraya bir kavim yerle┼čtirdi. Bu kavmin ad─▒ MardeÔÇÖdir ve ┼čehir ad─▒n─▒ bu kavimden alm─▒┼čt─▒r. Di─čer bir s├Âylenti yine Perslere dayanmaktad─▒r. Kral hastad─▒r ve iyile┼čmek i├žin ┼čehre gelir. Kral─▒n ad─▒ MardinÔÇÖdir ve ismi bu ┼čehre verilmi┼čtir. Di─čer bir bilgi VakidiÔÇÖden aktar─▒lm─▒┼čt─▒r. Din ad─▒ndaki ─░ranl─▒ Zahit Heraklus taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r ve bu b├Âlgenin ad─▒ Arap├ža’da “Din ├Âld├╝” manas─▒na gelen “Meta din”ÔÇÖden gelmektedir. Zamanla Metadin MardinÔÇÖe d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Tarihi karakterini b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de koruyan kentle ilgili ilk bilgileri bize ├╝nl├╝ tarih├ži Ammianus Marcellinus M.S. 4.y├╝zy─▒lda vermektedir. Bu d├Ânemde kent Maride ad─▒n─▒ ta┼č─▒maktad─▒r.

M.├ľ. 3 bin sonlar─▒ndan itibaren ├že┼čitli Mezopotamya kaynaklar─▒nda kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kan Mardaman ┼×ehri ile ba─člant─▒s─▒ halen tart─▒┼čma konusudur. J.Lewy, A.Goetze ve M.Civil gibi bilim adamlar─▒ MardmanÔÇÖ─▒n Mardin ile ayn─▒ Kent oldu─čunu ileri s├╝rmektedir. E─čer bu g├Âr├╝┼č do─čru kabul edilirse, Mardin kent olarak ilk kez M.├ľ. 3 bin sonlar─▒nda tarih sahnesine ├ž─▒km─▒┼č olmaktad─▒r. Daha sonra HititÔÇÖler de b├Âlgeye gelmi┼č, s─▒ras─▒ ile Hind-Asi boylar─▒ mittaniler, Asurlular, ─░skitler, Persler ve Yunanl─▒lar b├Âlgede h├╝k├╝m s├╝rm├╝┼člerdir.┬á Kaynaklara g├Âre eski yunan co─črafyac─▒lar Mardin ÔÇťMardeÔÇŁ Romal─▒lar ise ÔÇťMarideÔÇŁ olarak anmaktad─▒rlar.

Avusturyal─▒ tarih├ži Hammer ise b├Âlgeye (226ÔÇô241) ÔÇťMardeÔÇŁ adl─▒ bir kavimin yerle┼čti─čini, bu nedenle de ┼×ehrin ÔÇťMardeÔÇŁ oldu─čunu yazmaktad─▒r. Bizansl─▒lar─▒n ÔÇťMardiaÔÇŁ, Araplar─▒n ise ÔÇťMaridinÔÇŁ olarak adland─▒rd─▒klar─▒ kentin ad─▒ Hanna Dolap├Ân├╝ÔÇÖne (1972) g├Âre de S├╝ryani dilindeki ÔÇťMerdo-MerdiÔÇŁ (Kale)den gelmektedir.

Ge├žmi┼či:

B├Âlgede yap─▒lan kaz─▒larda M├ľ.4500′den ba┼člayarak klasik anlamda yerle┼čim g├Âren Mardin; Subari, Hurri, S├╝mer, Akad, Mitani, Hitit, Asur, ─░skit, Babil, Pers, Makkedonya, Abgar, Roma, Bizans, Arap, Sel├žuklu, Artuklu ve Osmanl─▒ d├Ânemine ili┼čkin bir├žok yap─▒y─▒ b├╝nyesinde harmanlayabilmi┼č ├Ânemli bir a├ž─▒k hava m├╝zesidir. ┼×ehirde bilimsel kaz─▒ yap─▒lacak pek ├žok ├Ânemli alan─▒ vard─▒r. Bunun sonucunda ┼čehrin tarihinin daha iyi ortaya konulmas─▒ imk├ón─▒ yaratacakt─▒r.

S├╝mer Kral─▒ Lugarzergiz M├ľ.2850 y─▒l─▒nda Akdeniz’e kadar uzand─▒─č─▒ seferinde Mardin’i h├╝km├╝ alt─▒na alm─▒┼čt─▒r. ┼×ehircilik, sulama ve tar─▒m alan─▒nda ileri bir seviyeye ula┼čan S├╝merler, geni┼č fetihler sonucu g├╝├žlerini kaybedince 30 y─▒l sonra Mardin’i Akadlar’a b─▒rakm─▒┼člard─▒r (M├ľ.2820). Akadlar, M├ľ.2500 y─▒llar─▒nda S├╝merlerle anla┼čarak Akad-S├╝mer Devletini kurmu┼člard─▒r. Prof.Dr. Ekrem Memi┼č’in “Eski ├ça─č T├╝rkiye Tarihi” adl─▒ kitab─▒nda: “Mezopotamya’da b├╝y├╝k imparatorluk v├╝cuda getiren Sami K├Âkenli Akadlar’─▒n vesikalar─▒ndan anla┼č─▒ld─▒─č─▒na g├Âre, M├ľ.3000 sonlar─▒nda Mardin Merkez olmak ├╝zere G├╝neydo─ču Anadolu b├Âlgesi ile Kuzey Mezopotamya’daki Musul ve Kerk├╝k dolaylar─▒nda Hurriler ad─▒ ile an─▒lan bir kavim oturuyordu” diye yazar. Mardin,M├ľ.2230′lu y─▒llarda Elam ┼čehri oldu. Amuri ailesinin alt─▒nc─▒ ferdi olan Hamurabi, S├╝mer topraklar─▒n─▒─▒ Babil’in idaresi alt─▒na al─▒nca bu kez de Babil Devleti’ni kurmu┼č, ard─▒ndan Yukar─▒ Mezopotamya’ya sald─▒r─▒nca Mardin’i istila ederek topraklar─▒na katm─▒┼čt─▒r.(M├ľ.2200-1925).

M├ľ. 1925 y─▒llar─▒nda Mardin’i i┼čgal eden Hititler bir v─▒l sonra ┼čehri terketmi┼člerdir. ─░ran dolaylar─▒ndan gelen Ari Irk─▒ndan Midiller, Mardin ve ├ževresini ele ge├žirmi┼čtir. 500 y─▒l h├╝k├╝m s├╝ren Midiller bilinmeyen bir sebepten M─▒s─▒r’l─▒lara vergiye ba─članm─▒┼člar ve bir Midil prensesini de M─▒s─▒r Firavunu ├«le evlendirmi┼člerdir. M├ľ. 1367 y─▒l─▒nda Midiller aras─▒nda i├ž sava┼č ├ž─▒km─▒┼č, bunu f─▒rsat bilen Asur Kral─▒ Asuri Balit Mardin ve ├ževresini topraklar─▒na katm─▒┼čt─▒r. M├ľ. 1190′da Anadolu’dan gelen baz─▒ Ari ─▒rk kavimleri Mardin’i alm─▒┼člard─▒r. 60 y─▒l sonra I.T─▒plalpalas─▒r, Sincar, Nusaybin ve Mardin’den ge├žerek 20 bin Ma┼čiki kuvvetinin Korudu─ču Kemecin’e’ sald─▒r─▒p onlar─▒ yendikten sonra Mardin ve ├ževresini tekrar ele ge├žirmi┼čtir. M├ľ.1060′da I.Asurnas─▒rbal zaman─▒nda Hititler birle┼čerek G─▒lganu┼č yak─▒nlar─▒nda Asurlular’─▒ yenmi┼člerdir.Asurlular─▒n tekrardan kuvvetlenmeleri ├╝zerine, Mardin Asur hakimiyetine girmi┼čtir.M├ľ.800 y─▒l─▒na kadar Asurlular─▒n elinde kalan Mardin daha sonra Urartu Krall─▒─č─▒ egemenli─čine ge├žmi┼čtir.Urartu Kral─▒ Mimes zaman─▒nda Mardin 50 y─▒l Urartu idaresinde kalm─▒┼čt─▒r.

M├ľ.612 y─▒l─▒na kadar Sityaniler, M├ľ.618 y─▒l─▒nda ise ─░ran’dan gelen Midiler buralar─▒ ele ge├žirmi┼čtir. M├ľ.335 y─▒llarmda B├╝y├╝k ─░skender M─▒s─▒r’─▒ ald─▒ktan sonra Mezopotamya’ya gelerek ─░ran’a gitmek i├žin Mardin’den ge├žer. Buralar─▒ da istila eden ─░skender’in M├ľ.323 y─▒l─▒n─▒n 28 May─▒s’─▒nda Babil’de ├Âl├╝m├╝nden sonra komutanlar─▒ aras─▒nda devlet pay edilir ve Mardin do─ču b├Âl├╝m├╝nde kald─▒─č─▒ i├žin Nikan─▒r denilen General Slevkos’un pay─▒na d├╝┼čer. (M├ľ.311) M├ľ. 131′de Mardin ve ├ževresi Urfa Krall─▒─č─▒ (Abgarlar) topraklar─▒na kat─▒ld─▒. MS.249′da Roma H├╝k├╝mdar─▒ Filibos saltanat─▒n─▒n 5.y─▒l─▒nda bir isyan ba┼člat─▒p IX. Abgar’─▒ memleketten kovmu┼čtur. ┼×ehrin Valili─čine de Hapsio─člu Uralyonos tayin edilmi┼čtir..Bu arada Mardin’de Urfa’ya ba─čl─▒ oldu─ču i├žin Roma egemenli─čine girmi┼čtir. MS.250 y─▒l─▒nda Dakiyos, Pers ├╝lkesini zapt etmi┼čtir.Bu s─▒rada tahribat g├Âren Nusaybin’i onarm─▒┼čt─▒r. 330 y─▒l─▒nda ate┼če ve g├╝ne┼če tapan ┼×ad Buhari isminde bir kral Mardin Kalesinde rahats─▒zl─▒─č─▒ nedeniyle kal─▒r. Kalede kald─▒─č─▒ s├╝re i├žerisinde iyi olunca kendisine kas─▒r yapt─▒r─▒p 12 y─▒l boyunca burada ya┼čar. Daha sonra Kral, memleketi Pers’ten bir├žok asker ve sivil getirip onlar─▒ Mardin’e yerle┼čtirir. 442 y─▒l─▒na kadar getirilen insanlar vas─▒tas─▒yla ┼čehirde bir├žok geli┼čme olur. 442 y─▒l─▒nda halk─▒ kas─▒p kavuran amans─▒z bir veba salg─▒n─▒ ┼čehri ya┼čanmaz hale getirir. Yakla┼č─▒k 100 sene sonra Ursiyanos adl─▒ Romal─▒ bir; kumandan b├╝y├╝k bir ekiple Mardin’i 47 y─▒lda in┼ča etmeyi ba┼čar─▒r ve halk─▒n tekrar buraya gelmesini sa─člar. Bu s├╝re i├žinde Persler’in ├╝nl├╝ merkezleri olan Dara yeniden in┼ča edilmi┼čtir.

Dara Harabeleri

Dara Harabeleri

Mardin’in ─░slamla┼čmas─▒

Adnan├« Araplar─▒’n─▒n ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝ olu┼čturan Ben-i RabiaÔÇÖn─▒n do─ču┼ču M.├ľ 50ÔÇ▓li y─▒llar─▒ aras─▒na denk gelir. Klasik Arap soybilimcilerine g├Âre Ben-i RabiaÔÇÖn─▒n en ├Ânemli dallar─▒ Abdul Kays, ÔÇśAnizzeh, Bekr ─░bn-i Vail, Ta─člib ─░bn-i Vail, Anz ─░bn-i Vail ve Nammir ─░bn-i KasitÔÇÖtir. Amca ├žocuklar─▒ say─▒lan Ben-i Bekr ve Ben-i Ta─člib kabileleri aras─▒nda Hz. PeygamberÔÇÖden ├Ânce ya┼čanan ve tarih├žilerin nakletti─čine g├Âre 40 (M.S┬á 494-534 y─▒llar─▒ aras─▒) y─▒l s├╝ren BeÔÇÖsus Sava┼č─▒ÔÇÖndan sonra s├Âzkonusu kabileler , M.S 500ÔÇ▓l├╝ y─▒llarda g├Â├ž etmek ├╝zere Mezopotamya ve Kuzey-Bat─▒ Mezopotamya b├Âlgelerine do─čru hareket eder. Ben-i Ta─člib IrakÔÇÖ─▒n orta ve alt b├Âlgelerine, Ben-i Bekr ise Mardin ve ├ževresi ile g├╝n├╝m├╝zde Diyarbak─▒r olarak bilinen b├Âlgeye g├Â├ž eder.

Beni Bekr ile Beni Ta─člib kabileleri aras─▒nda Arabistan topraklar─▒nda ya┼čanan Besus Sava┼č─▒’ndan sonraki g├Â├žle birlikte ─░slamÔÇÖdan ├Ânce Mardini de i├žine alan Mezopotamya; Diyar-─▒ Bekr, Diyar-─▒ Mudar ┬áve Diyar-─▒ Rabia olmak ├╝zere ├╝├ž b├Âlgeye ayr─▒lm─▒┼čt─▒r.┬á T├╝rkiye i├žinde yeralan k─▒s─▒mlarda Diyar-─▒ Bekr b├Âlgesi; ┬ág├╝n├╝m├╝zde Diyarbak─▒r ve Silvan olarak bilinen Amid ve Meyyafarikin ile Mardin, Siirt, Hasankeyf, Batman ve civar─▒n─▒, Diyar-─▒ Mudar b├Âlgesi; Urfa, Harran Ovas─▒, Ad─▒yaman ve AntepÔÇÖin bir b├Âl├╝m├╝n├╝, Diyar-─▒ Rabia b├Âlgesi ise Midyat, Nusaybin, Cizre, Dara mahali ve civar─▒n─▒ kapsamaktayd─▒(7). Hem klasik islam tarih├žilerine g├Âre (─░bn-i SÔÇÖad, Vak─▒di, ─░bn-i Kesir, ─░bn-i Esir,Taberi) hem de ilk d├Ânem Hristiyan Arap tarih├žilerine (─░shak Armale, George EbuÔÇÖl-Farac..vb) g├Âre , Hz. Ebubekir ve Hz. ├ľmerÔÇÖin d├Âneminde fetih ordular─▒n─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒na komutanl─▒k eden ─░yaz bin ─×anem taraf─▒ndan fethedilmeden ├Ânce de Ben-i Rabia onun alt dal─▒ olan Ben-i Bekr ve Ben-i Mudar kabileleri bu b├Âlgede ya┼čamaktayd─▒lar. Diyarbak─▒r olarak bilinen Diyar-─▒ Bekr b├Âlgesine g├╝n├╝m├╝ze kadar ad─▒n─▒ veren kabilenin lideri Ben-i Bekr ─░bn-i VailÔÇÖe dayanmaktad─▒r. G├╝n├╝m├╝z Diyarbak─▒r (diyar-─▒ Bekr)─▒na ismini veren (Ben-i) Bekr kabilesi,┬á 550ÔÇ▓li y─▒llarda Amid (Diyarbak─▒r), Mardin, Siirt ve Hasankeyf y├Âresine g├Â├žetmi┼čtir. Bu anlamda Mardin, Urfa, Siirt, Batman (Hasankeyf) gibi yerlerde ya┼čayan halk─▒n Arapl─▒─č─▒, M.S 500ÔÇ▓l├╝ y─▒llarda bu b├Âlgelere g├Â├ž eden Mudar ve Bekr kabilesine dayanmaktad─▒r. Diyarbak─▒rÔÇÖda ya┼čayan Araplar da ayn─▒ ┼čekilde Bekr kabilesinden kalma Araplard─▒r.

Mardin halk─▒n─▒n b├╝y├╝k bir ├žo─čunlu─ču, 640 y─▒l─▒nda Hz-├ľmer’in kumandanlar─▒ndan ─░yaz Bin Ganem‘in fethi ile birlikte ─░slam’─▒ se├žmi┼č ve m├╝sl├╝man olmu┼člard─▒r. Mardin ve ├ževresi, 692′de Emeviler’in, 824′te Halife Memnun zaman─▒nda Abbasilerin hakimiyetine girmi┼čtir.Bu d├Ânemde ─░slamiyet h─▒zla yay─▒lm─▒┼čt─▒r. 885-978 y─▒llar─▒ aras─▒nda buralarda h├╝k├╝m s├╝ren Hamdaniler’in kaleyi kesin olarak zapt edi┼čleri 895 y─▒l─▒na rastlar. Do─čal olan kalenin baz─▒ yerlerine surlar yapt─▒rarak baz─▒ yerlerini de onararak g├╝n├╝m├╝ze kadar dimdik kalmas─▒n─▒ sa─člad─▒lar. 990 y─▒l─▒nda ancak Musul’da tutunabilen Hamdaniler’in topraklar─▒n─▒ birer birer ele ge├žiren Mervaniler, Mardin’i zapt ederler. Mardin ve ├ževresinde ├žar┼č─▒lar, camiler yaparak onar─▒mlarla ipek yolu ├╝zerinde bulunan bu ├Ânemli ┼čehri ticari a├ž─▒dan canland─▒r─▒rlar.. Alparslan’─▒n Malazgirt zaferinden sonra T├╝rkler’in Anadolu’ya ula┼čan ak─▒nlar─▒ neticesinde gittik├že zay─▒flayan─▒ Mervaniler Devleti Nusaybin’de 1089′da Sel├žuklulara yenilerek onlar─▒n hakimiyeti alt─▒na girer. Artuklulardan ─░l Gazi Bey Mardin’i l105′te ele ge├žirerek devletin ba┼čkenti yapar.Halep’i ald─▒─č─▒ gibi Ha├žl─▒lara kar┼č─▒ giri┼čti─či m├╝cadeleler dolay─▒s─▒yla ─░l Gazi Bey b├╝y├╝k ├╝n kazan─▒r. Antakya Ha├žl─▒ Prensi Roger’i yenerek Silvan’─▒ ele ge├žirir, ─░l Gazi’ nin ├Âl├╝m├╝nden sonra o─čullar─▒ ve ye─čenleri devletin bas─▒na ge├žerek Diyarbak─▒r, Harput Kalesi ve civar─▒na hakim olup, Ha├žl─▒lar─▒, Franklar─▒, Urfa Kontu’nu, Bilecik Ha├žl─▒ Seny├Âr’├╝n├╝ ve Kud├╝s Kral─▒ Bodven’i yenerek b├╝y├╝k ba┼čar─▒ kazan─▒rlar. B├Âylece Artuklular b├Âlgede b├╝y├╝k devlet kurarlar. Bu devletin 304 y─▒ll─▒k egemenli─či s├╝recinde ├žok say─▒da tarihi camii, Medrese, hamam ve kervansaray yap─▒lm─▒┼č, bir├žok cami, medrese ve manast─▒r onar─▒lm─▒┼čt─▒r.

Timur, Artuklular d├Âneminde 1393′te Mardin Kalesini ku┼čat─▒p i┼čgal etmeye ├žal─▒┼čsa da ba┼čar─▒l─▒ olamaz. Timur 1395 y─▒l─▒n─▒n Ramazan ay─▒nda Mardin’i almak i├žin yeni bir ku┼čatma haz─▒rl─▒klar─▒na K─▒z─▒ltepe’de ota─č─▒ kurarak ba┼člar. Mardin halk─▒ kaleye s─▒─č─▒narak Timur’un ┼čiddetli h├╝cumlar─▒na kar┼č─▒ koymak suretiyle o zaman─▒n en b├╝y├╝k ordusu ve h├╝k├╝mdarlar─▒n─▒ ba┼čar─▒s─▒zl─▒─ča u─čratm─▒┼čt─▒r. Artuklular halk─▒n bu ba┼čar─▒s─▒ndan dolay─▒ Mardin’i onarma faaliyetine giri┼čirler.15.y├╝zy─▒lda g├╝├žlenen Karakoyunlular─▒n bu devleti ortadan kald─▒rmak i├žin Mardin’i 2 ikili ku┼čatmas─▒ bu giri┼čimleri aksat─▒r. 1409′da halk bu ku┼čatmaya daha fazla dayanamayarak yap─▒lan anla┼čma gere─či ┼čehrin kalesini Karakoyunlulara teslim eder.

Mardin Karakoyunlular─▒n egemenli─činde 61 y─▒l kal─▒r. Bu s├╝re├ž i├žerisinde a┼čiretler ayaklanarak Karakoyunlular─▒n rejimine kar┼č─▒ koyarlar ve devleti zaman zaman ele ge├žirirler. Karakoyunlular─▒ 1462 y─▒l─▒nda yenen Akkoyunlular kalenin egemenli─čini de ele ge├žirirler. Bu d├Ânemde Mardin’e Pa┼ča olarak gelen Kas─▒m Bey, Timur’un yak─▒p y─▒kt─▒─č─▒ ┼čehri ve kaleyi onarmaya giri┼čir. Bu ├žal─▒┼čmas─▒n─▒n ve ba┼čar─▒s─▒n─▒ ta├žland─▒ran bu g├╝ne kadar ihti┼čamla ayakta durmay─▒ ba┼čaran ve tarihe meydan okuyan Kas─▒m Pa┼ča Medresesini yapt─▒r─▒r. 16. y├╝zy─▒l─▒n ba┼č─▒nda Akkovunlular─▒ egemenli─čine alan ┼×ah─▒ ─░smail g├╝├žl├╝ bir ┼×ii devleti kurmay─▒ ba┼čar─▒r. Bu d├Ânemde Anadolu’ya girip ┼×iili─či kabul etmeyenleri zalimce ├Âld├╝rmekten geri kalmaz. Bu durumu g├Âren Mardin hakimi, ┼čehri zulme ve ya─čmaya kar┼č─▒, halk─▒ korumak i├žin kalenin anahtar─▒n─▒ kan d├Âkmeden ┼×ah ─░smail’e teslim eder.

Kas─▒m─▒ye Medresesi

Kas─▒m─▒ye Medresesi

 

Mardin’in kesin olarak Osmanl─▒lar─▒n eline ge├žmesi M─▒s─▒r seferini d├╝zenleyen Yavuz Sultan Selim d├Âneminde ger├žekle┼čmi┼čtir. Diyarbak─▒r (Amed) Valisi B─▒y─▒kl─▒ Mehmet Pa┼ča ve K├╝rt Bilgini ─░dris-i Bitlisi, Yavuz Sultan Selim’in emriyle 1516′da Mardin ve kalesini dokuz aydan fazla ku┼čatm─▒┼č, ├že┼čitli illerden g├Ânderilen Osmanl─▒ takviye kuvvetleri, Do─ču Anadolu’dan gelen K├╝rt Beylerinin kuvvetleriyle birle┼čerek kaleye defalarca sald─▒r─▒lar d├╝zenlemi┼čtir. Ancak halk─▒n kahramanca kar┼č─▒ koymas─▒ iki taraf─▒nda zor g├╝nler ge├žirmesine neden olmu┼čtur. Kartal Yuvas─▒na yard─▒m beklentisi bo┼ča ├ž─▒k─▒nca B─▒y─▒kl─▒ Mehmet Pa┼ča ve ─░dris-i Bitlisi 7 Nisan 1517ÔÇÖde M─▒s─▒r’da bulunan Yavuz Sultan Selim’e kaleye girmi┼č olduklar─▒n─▒n m├╝jdesini vererek Osmanl─▒ Devletinin ilk halifesini ├žok sevindirmi┼člerdir. 1517 y─▒l─▒nda Mardin ve y├Âresi Osmanl─▒ topraklar─▒na kat─▒lm─▒┼č, bir sancak durumunda Diyarbak─▒r Beylerbeyli─čine ba─članm─▒┼čt─▒r. 1518”de Mardin Sanca─č─▒: Merkez kazas─▒ ile Savur ve Nusaybin nahiyelerinden olu┼čuyordu. Mardin, uzun m├╝ddet Diyarbak─▒r-Ba─čdat ve Musul’un Sanca─č─▒ durumunda kalm─▒┼čt─▒r. Mardin sanca─č─▒nda halk: G├Â├žebe ve yerle┼čik olarak iki b├Âl├╝me ayr─▒lmaktayd─▒. Yerle┼čik halk inan├žlar─▒ a├ž─▒s─▒ndan: Yahudiler, H─▒ristiyanlar (Ermeniler, S├╝ryaniler ve Keldaniler),M├╝sl├╝manlar ve bir k─▒s─▒m ┼×emsilerden (G├╝ne┼če tapanlar) olu┼čuyordu.

Kronoloji:

Mardin stratejik konumu nedeniyle ge├žmi┼č zamanlarda i┼čgal edilmi┼č ve koruma alt─▒na al─▒nm─▒┼čt─▒r. Mardin ile ilgili ilk bilgileri 4. yyÔÇÖda Ammien Mercellin taraf─▒ndan yaz─▒lan d├Âk├╝manlarada rastlanm─▒┼čt─▒r. Bu yazar Justinien h├╝k├╝mdarl─▒─č─▒ alt─▒ndaki imparatorluk s─▒n─▒rlar─▒nda bulunan yap─▒lar─▒n listesinde yer alan ÔÇťMerideÔÇŁ kalesi ├╝zerinde duruyor. Mardin ├ževresinde MezopotamyaÔÇÖn─▒n ├Ân├╝nde M.├ľ 8000 y─▒l─▒na ait kal─▒nt─▒lar g├Ârmek m├╝mk├╝nd├╝r. Mardin kalesinde Bizans d├Ânemi ve daha ├Ânceki d├Ânemlere ait baz─▒ objeler (kal─▒nt─▒lar) bulunmaktad─▒r.

Mardin ad─▒n─▒n kayna─č─▒ ile ilgili pek ├žok s├Âylenti vard─▒r.

Birincisi Pers tarihine dayan─▒r. Mardin ad─▒ndaki Pers Kral─▒ buraya gelerek mucizev├« bir ┼čekilde sa─čl─▒─č─▒na kavu┼čur ve ┼čehre ad─▒n─▒ verir.

Di─čeri Vakidi taraf─▒ndan yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Sava┼č s─▒ras─▒nda ÔÇťDinÔÇŁ ad─▒ndaki prens burada ├Âlm├╝┼čt├╝r. Bu hik├óyeden dolay─▒ buraya ÔÇťMerdeÔÇŁ (din ├Âld├╝) ad─▒ verilmi┼č bu isim zamanla Mardin olmu┼čtur.

Bir di─čeri Avusturyal─▒ tarih├ži taraf─▒ndan yaz─▒lm─▒┼čt─▒r.

226ÔÇô241 y─▒llar─▒ aras─▒nda bu b├Âlgeye yerle┼čen ÔÇťMerdeÔÇŁ ad─▒ndaki kabileden geldi─či s├Âylenmektedir.

Bizansl─▒lar buraya Merde, Araplar SuriyeÔÇÖde bir ka┼če olan ÔÇťMerde-MerdiÔÇŁ den gelen ÔÇťMardinÔÇŁ derler.

Tarih ├Âncesinde topra─č─▒n verimlili─či ve ya┼čama alan─▒n─▒n bollu─ču bu b├Âlgede k├Âylerin kurulma sebebidir.

Burada Akadlar, Hititler, Mitanniler, Asurlar, Urartular ve Persler gibi pek ├žok millet ya┼čam─▒┼čt─▒r.

 

M.├ľ 7000ÔÇô5500:┬áBu d├Ânemde baz─▒ k├Âyler kurularak tar─▒m geli┼čmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r.

 

M.├ľ 1400:┬áHitit Kral─▒ SuppiluliomaI huri h├ókimiyetine son vermi┼čtir.

 

M:├ľ 1300:┬áAsur Kral─▒ Adad Nirari b├Âlgenin b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝n├╝ fethederek M.├ľ 700 y─▒l─▒na kadar bu topraklar─▒ kent etmi┼čtir.

 

M.├ľ 700 y─▒l─▒nda:┬áb├Âlge Perslilerin kontrol├╝ndedir.

 

M.├ľ 539-M.├ľ 323:┬áAsurlular (Persliler) MardinÔÇÖinin kontrol├╝n├╝ al─▒r ve ┼čehir geni┼člemeye ba┼člar.

 

M.├ľ 521ÔÇô486:┬á─░mparator Darius d├Ânemi.

 

M.├ľ 331:┬áB├Âlge Perslilerin y├Ânetimine son veren Makedonyal─▒ (Persli lider) imparator B├╝y├╝k ─░skender taraf─▒ndan fethedilmi┼čtir.

 

M.├ľ 324-M.S 64:┬áRoma sald─▒r─▒lar─▒ ve b├╝y├╝k sava┼č d├Ânemi.

 

M.├ľ 37:┬áPersli Kral đĘ. Ferhad ve Roma ─░mparatoru Antonius bar─▒┼č antla┼čmas─▒ imzalarlar. Bu (Pax Romana) d├Ânemi olur ve Persli ve Romal─▒ halk─▒n birle┼čmesinden k├╝├ž├╝k ┼čehir devletleri kurulmu┼čtur. Roma garnizonu burada kurulmu┼č ve ticaret geli┼čmi┼čtir.

 

M.S 64 y─▒l─▒na kadar:┬á┼×ehir Romal─▒lar─▒n kontrol├╝ alt─▒ndad─▒r. Bu d├Ânem ┼čehir merkezinin d├╝zenledi─či d├Ânemdir.

M.S 199:┬á├ťlke Roma ─░mparatorlu─čunun bir eyaleti olmu┼čtur.

M.S 3. yy:┬áRomal─▒lar ve Sasaniler aras─▒nda sava┼č patlak verdi. Romal─▒lar kendilerini

korumak i├žin kale in┼ča ettiler. Bu kale o zamanlar ÔÇťMerideÔÇŁ olarak an─▒ld─▒.

M.S. 328 de:┬áConstantinopleÔÇÖnin kurulmas─▒yla b├Âlgede bar─▒┼č yeniden h├ókim olmu┼čtur.

M.s 500‘de Adnan├« Araplar─▒’na mensup olan Ben-i Bekr Kabilesi, Mardin ve ├ževresine g├Â├ž eder. B├Âlgede Arap n├╝fusu bu g├Â├žle birlikte Yukar─▒ Mezopotamya’da yo─čunla┼čmaya ba┼člar.

M.S 642‘de Hz. ├ľmer’in kumandanlar─▒ndan ─░yaz Bin ─×anem komutas─▒ndaki ─░slam Ordusu; Tur’abdin yani Mardin, Dara ve Nusaybin’i kan d├Âk├╝lmeden sulh yoluyla fetheder ve b├Âlge halk─▒ -├ľzellikle Beni Bekr kabilesine mensup olan ve g├╝n├╝m├╝zde Mihellemiler olarak an─▒lan Araplar- aras─▒nda ─░slamiyet h─▒zla yay─▒l─▒r.

M.S 750ÔÇô905:┬áB├Âlge Abbasi h├ókimiyetindedir.

M.S 905ÔÇô1004:┬áHamdaniler d├Ânemi.

M.S 1004ÔÇô1085:┬áMarwanid d├Ânemi.

M.S 1085:┬áSel├žuklular Mardin, Harput, Diyarbak─▒r ve ├ževre alanlar─▒ fethetti. MardinÔÇÖin y├Âneticisi olan Necmeddin ─░lgazi Mardin ve Hasankeyf ├ževresinde egemenli─či ilan eder.

M.S 1108:┬áMardin y├Âneticisi ilk yerel paray─▒ basm─▒┼čt─▒r. Sonu├ž olarak Mardin Artuklu g├╝├žlerinin merkezi oldu, bunun bir kan─▒t─▒da bug├╝n MardinÔÇÖde bulunan Mardin k├╝lt├╝r├╝n├╝n temelini atan mimari kal─▒nt─▒lar bunun kan─▒t─▒d─▒r.

M.S 1106-M.S 1409:┬áMardin Artuklu egemenli─či alt─▒ndad─▒r ve 5000 y─▒l sonra Diyarbak─▒r, Halep vb. y├Ânetim merkezi haline gelmi┼čtir.

MardinÔÇÖin 15 yyÔÇÖda Sel├žuklu Prensinin h├╝k├╝mdarl─▒─č─▒n─▒n ba┼člamas─▒na kadar 3. yy boyunca en g├Ârkemli d├Ânemi olarak bilinir. Bu zaman diliminde ┼čehir b├Âlgedeki en geli┼čmi┼č merkezdir. Medreseler ve Camiiler bu geli┼čimin birer tan─▒─č─▒d─▒r.

M.S 12. yy:┬áArtuklu uygarl─▒─č─▒n─▒n g├╝c├╝ azalmaya ba┼člar.

M.S 1231:┬áMo─čollar Mardin b├Âlgesine geldiler. Artuklu Sultan─▒ Necmeddin ─░lgazi ├Âncelikle Mo─čollara ka┼č─▒ koydu ama onlar Necmeddin ─░lgazinin ├Âld├╝─č├╝ kaleye ├žekilmeye zorlad─▒lar.

M.S 1257:┬áMo─čollar ┼čehri ku┼čat─▒r; ku┼čatma kaleye giri┼če kadar 8 ay s├╝rer.

M.S 1258 -1291:┬áO─člu Melik el Muzaffer Mo─čollar─▒ ku┼čatmas─▒yla ─░lhanl─▒-Mo─čol g├╝├ž birli─či kuruldu.

M.S 1291:┬áS├╝ryani-Keldani olan ilk H─▒ristiyan-Ortodoks toplulu─ču Deyrul-Zafaran manast─▒r─▒n─▒ 1993 y─▒l─▒na kadar din merkezi olarak kullan─▒r.

14. yyÔÇÖ─▒n sonu:┬áMo─čol g├╝c├╝ Karakoyunlular─▒n bu b├Âlgede bask─▒n gelmesinden sonra h─▒zla d├╝┼čt├╝.

M.S 1387:┬á┼×ehir ├ževresi Timur b├Âl├╝─č├╝ne yenilmesine kar┼č─▒ ┼čehir direnmi┼čtir.

M.S 1400:┬áTimur tekrar gelir. Sald─▒rarak MardinÔÇÖi al─▒r ve Sultan SalihÔÇÖin erkek karde┼či ─░saÔÇÖn─▒n yerine atan─▒r. 3. y─▒l sonra Sultan tekrar kendi Krall─▒─č─▒n─▒n kontrol├╝n├╝ eline al─▒r.

M.S 1409ÔÇô1437:┬áMardin Karakoyunlu h├ókimiyeti alt─▒ndad─▒r.

M.S 1437:┬áAkkoyunlu kuvvetleri komutan─▒ Hamza bey ┼čehri ku┼čatarak Karakoyunlu h├ókimiyetine son vermi┼čtir. Akkoyunlu kumandan─▒ Cihangir Bey MardinÔÇÖin y├Âneticisi olu┼čtur.

M.S 1437ÔÇô1514:┬á┼×ehir Akkoyunlu h├ókimiyeti alt─▒ndad─▒r.

M.S 1517:┬áOsmanl─▒ Halep b├Âl├╝─č├╝ Mardin kalesini ku┼čat─▒r ve sonunda kaleyi ele ge├žirirler.

M.S 1506:┬áBu tarihe kadar Osmanl─▒ kontrol├╝nde bulunan ┼čehir ├Ânemli bir ticaret yeri

olur. 1517ÔÇÖde ─░dris-i Bitlisin projesi ile ┼čehir 13 mahalle ve 9 millet ile tam ┼čeklini al─▒r.

M.S 1864:┬áOsmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ├╝lkeyi y├Ânetim birimleri olarak vilayete (valilik) olarak Sancaklara b├Âlmeye ba┼člad─▒lar. Diyarbak─▒r vilayetinin 3 sanca─č─▒ vard─▒r. Diyarbak─▒r, Mardin ve Arghana.

M.S 1891: Abdul Hamid Hamdiye alayını kurdu.

M.S 1892:┬áMardin ├žar┼č─▒s─▒nda ve esnaflar─▒n d├╝kk├ónlar─▒nda b├╝y├╝k yang─▒n ├ž─▒kt─▒.

M.S 1894:┬áY├Âresel iklim hasar g├Âr├╝r ve MardinÔÇÖe fazla dokunmasa bile d├╝zen alt ├╝st olur. Ulu duvarlar yetersiz durumdad─▒r.

 


Galerideki Resimler

  • mardin3
  • mardin
  • Dara Harabeleri
  • Kas─▒m─▒ye Medresesi

YORUM YAZ


Hen├╝z yorum yap─▒lmam─▒┼č.